Η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα παρουσιάζει, διαχρονικά, διαφορετικά πολλές φορές χαρακτηριστικά από αυτά του ανεπτυγμένου δυτικού κόσμου.
Από συστάσεως του σύγχρονου ελληνικού κράτους μεγάλοι επιχειρηματίες είναι πρώην αυλοκόλακες της εξουσίας που αξιοποιούν την πρόσβαση στη νομή του κρατικού χρήματος δημιουργώντας «ανταγωνιστικό πλεονέκτημα» στην επιχειρηματική τους δράση. Οι πιο ικανοί χρησιμοποιούν την σχέση τους αυτή ως σκαλί για την μετέπειτα εξέλιξη, ενώ οι λιγότερο ικανοί εξαφανίζονται με την αποκοπή τους από την εκάστοτε πολιτική εξουσία.
Μπορεί να απαριθμήσει κανείς αρκετά επιχειρηματικά τζάκια αυτού του τύπου, που έδρασαν και σε αιματηρές περιόδους όπως η κατοχή και οι δικτατορίες. Κατά περιόδους εφευρίσκουμε και διάφορους νεολογισμούς που τους χαρακτηρίζουν όπως «κρατικοδίαιτοι» και «διαπλεκόμενοι».
Το επιχειρηματικό πλάνο είναι διαχρονικό και περιλαμβάνει, την χειραγώγηση της πολιτικής εξουσίας μέσω του τύπου ή μέσω άλλων μορφών επιρροής των μαζών και εν συνεχεία τη διανομή των κερδών από τις δουλειές που θα προκύψουν, δηλαδή win-win business. Μέσα στην πορεία των δεκαετιών καλλιεργήθηκε η κουλτούρα που έλεγε ότι για να μεγαλουργήσει κανείς επιχειρηματικά έπρεπε να πιάσει καλό στασίδι στα πολιτικά κόμματα, διαφορετικά θα παλεύει για την μετριότητα. Έτσι φτάσαμε στο σημείο η διεφθαρμένη αυτή λογική να επικρατήσει σε ευρύ φάσμα των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, ακόμη και σε μικρομεσαίες εταιρείες που προσανατολίστηκαν σε έργα οργανισμών του δημοσίου. Τα παραδείγματα αναρίθμητα από τις κατασκευές μέχρι την γραφική ύλη και από τα νοσοκομεία μέχρι τις ένοπλες δυνάμεις.
Τελικά οδηγηθήκαμε στο σημείο να ποινικοποιείται το επιχειρείν και το κέρδος, να καλλιεργείται το μοντέλο της κλειστής, μετασοβιετικού τύπου, οικονομίας και να αποκόπτεται η επιχειρηματικότητα από τα πανεπιστήμια.
Το ελληνικό επιχειρείν
Στα χρόνια της μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης και των επιχειρηματικών ευκαιριών της παγκοσμιοποίησης, το ελληνικό επιχειρείν δεν κατόρθωσε οργανωμένα να αξιοποιήσει τις μεγάλες ευκαιρίες στις εξαγωγές. Η στόχευση παρέμεινε στο εύκολο κέρδος των κρατικών-ευρωπαϊκών κονδυλίων και των θαλασσοδανείων από τις κρατικές τράπεζες, που βέβαια δεν απαιτούν επένδυση στην καινοτομία και στην ανταγωνιστικότητα.
Νέοι άνθρωποι με αυτοπεποίθηση, ανήσυχα πνεύματα με καινοτόμες ιδέες και όρεξη για δουλειά χάθηκαν στην πορεία αφού εύρισκαν τοίχο στα σχέδια τους. Λες και το δικαίωμα στο επιχειρείν είναι για λίγους και αρεστούς. Αντίθετα βλέπουμε εκατοντάδες άξιους Έλληνες επιχειρηματίες, που δραστηριοποιούνται εκτός συνόρων, να μεγαλουργούν σε διεθνές επίπεδο, ενώ στην Ελλάδα ακόμη δεν έχουμε καταφέρει να αναπτύξουμε πολυεθνικές μάρκες στο επίπεδο άλλων Ευρωπαϊκών χωρών με αντίστοιχο μέγεθος όπως η Δανία, η Ολλανδία, η Αυστρία ακόμη και η Πορτογαλία.
Σε ποιον αναλογούν οι ευθύνες;
Όλα αυτά τα χρόνια της κρίσης έχουν χυθεί τόνοι μελάνης για τις ευθύνες του πολιτικού συστήματος, που πράγματι είναι μεγάλες, λίγοι όμως θίγουν τις εξίσου τεράστιες ευθύνες των παλαιών επιχειρηματιών για την σημερινή θλιβερή πραγματικότητα. Η δεκαετής κρίση με την ανεπάρκεια κρατικού χρήματος και την κατανάλωση στα τάρταρα μπορεί να αποτελεί μία αντιεπιχειριματική πραγματικότητα, έφερε όμως την ελπίδα της αποκοπής από το παρελθόν και της μεταστροφής αυτής της κουλτούρας.
Σήμερα επιχειρηματίες-ήρωες ρισκάρουν χωρίς κρατικές εξαρτήσεις και επιβιώνουν στην δυσκολότερη ευρωπαϊκή αγορά δοκιμάζοντας ακόμη και την επέκταση σε αγορές του εξωτερικού. Τα πρώτα σημάδια είναι ήδη ορατά από την νέα γενιά των Ελλήνων επιχειρηματιών, ειδικά στους τομείς της τεχνολογίας και των υπηρεσιών και σίγουρα το μέλλον τους ανήκει… αρκεί και το κράτος-πολιτικό σύστημα να περιοριστεί στο ρόλο του ρυθμιστή της οικονομίας και όχι του παλιού πατρόνου που θα φέρει πάλι τους «δικούς» του.
