Της Σόνιας Χαϊμαντά, δημοσιογράφου
Απροετοίμαστα, φτωχά σε πόρους, πανικόβλητα, πιεσμένα, ανοργάνωτα και ιδιαίτερα φορτισμένα, βρήκαν στην συντριπτική τους πλειονότητα τα ΜΜΕ, οι φονικές πυρκαγιές σε Ραφήνα, Νέο Βουτζά, Μάτι και Κινέττα.
Χορεύοντας στον ρυθμό, που επέβαλε ο κρατικός και αυτοδιοικητικός μηχανισμός που κατελήφθησαν εξαπίνης, οι δημοσιογράφοι έκαναν ομολογουμένως ό,τι μπορούσαν, ορισμένοι κινδύνευαν, φυσικά ξενύχτησαν, σίγουρα επιδόθηκαν σε εξαντλητικούς μαραθώνιους ενημέρωσης και κατά κοινή ομολογία ξεπέρασαν τους εαυτούς τους.
Όμως άλλο είναι οι δημοσιογράφοι, άλλο τα Μέσα. Για την κάλυψη των οποίων κυρίως των καναλιών ενοχλήθηκε το ΕΣΡ καλώντας τους σταθμούς να μην προκαλούν μεγαλύτερο πανικό στο κοινό κατά την κάλυψη των φονικών πυρκαγιών στην Αττική κυρίως περαιτέρω οδύνη στους παθόντες και στους πενθούντες. Για τα κανάλια λοιπόν αλλά και αρκετά sites και εφημερίδες που βρήκαν ευκαιρία να υπερθεματίσουν πάνω στην οδύνη του άλλου, η κάλυψη των πυρκαγιών ήταν μια ευκαιρία για άντληση τηλεθέασης, επισκεψιμότητας και αναγνωσιμότητας.
Απίστευτες περιγραφές για τα απανθρακωμένα πτώματα την ώρα που οι συγγενείς έψαχναν ακόμη στα αποκαΐδια, φρικιαστικές λεπτομέρειες για τις σωρούς και τα καρβουνιασμένα πτώματα όταν οι πατεράδες και μανάδες όδευαν στο Σχιστό για εξέταση DNA των δικών τους, επιπόλαια ρεπορτάζ για τα δίδυμα που αναζητούσε ο τραγικός πατέρας, focus σε ανθρώπινες ιστορίες με υλικό από τα lifestyle ενσταντανέ από τις σελίδες των αδικοχαμένων στο Facebook…
Η εντολή ήταν ρητή από τα ΜΜΕ:
Δραματοποίηση με υποβλητική μουσική, focus σε πτώματα, κατηγοριοποίηση των παθούντων σε φυλές (πλούσιοι – φτωχοί, ξένοι – Έλληνες, ηλικιωμένοι – παιδιά), ειρωνείες, ευφημισμοί, γενικεύσεις, υπερβολές, πόλωση και διαχωρισμός των ανθρώπων σε ομάδες κυρίως ιδεολογική φόρτιση και επίρριψη ευθυνών σε πολιτικές ομάδες αντίπαλες με αυτές της κυρίαρχης ιδεολογίας των ΜΜΕ ή των καναλαρχών.
Χαρακτηριστική μάλιστα είναι η διαμετρικά αντίθετη κάλυψη των γεγονότων τόσο την ώρα της κρίσης όσο και στην ύφεσή της μεταξύ πιο φιλικά διακείμενων στην κυβέρνηση καναλιών (ΕΡΤ, Kontra) και αντιπολιτευόμενων (ΣΚΑΙ, Star κλπ).
Όμως τα γεγονότα και η πραγματικότητα ήταν ίδια παντού με αντικειμενικές παραμέτρους τον υψηλό βαθμό επικινδυνότητας, την πίεση, τη σύγχυση και το χάος, την πρωτόγνωρη κατάσταση, την ανυπαρξία χρόνου και την αδυναμία προσαρμογής.
Η κοινή γνώμη παρακολουθούσε στα κανάλια τις περιγραφές, αγωνιούσε μαζί με τους δημοσιογράφους, ενημερωνόταν σε υψηλό βαθμό από τα κανάλια και τα διαδικτυακά Μέσα ωστόσο η υπερβολή και η ιδεολογικοποίηση εκείνη τη στιγμή της κρίσης, θα μπορούσαν και να λείπουν.
Φυσικά δεν υπήρχε ένα κοινό κέντρο ενημέρωσης – θα έπρεπε να είχαν στήσει ένα οι θεσμοί – έτσι στο ένα κανάλι βρέθηκε απανθρακωμένη η ηθοποιός του Mega στο άλλο ακόμη αναζητείτο από τον αδελφό του επίσης αγνοούμενου συζύγου της. Στον ένα σταθμό ο μπαμπάς αναγνώριζε στα πρόσωπα δύο κοριτσιών στη βάρκα τις κόρες του, στον άλλον όχι. Στον έναν σταθμό η κυβέρνηση έκανε εμπάργκο, στους άλλους όχι. Για τη μια εφημερίδα έφταιγε ο κρατικός μηχανισμός, για την άλλη η αντιπολίτευση και οι κυβερνήσεις προηγούμενων ετών, για την τρίτη οι καταπατητές οικοπεδούχοι. Και η κοινή γνώμη δεν έβρισκε άκρη.
Τι θα έπρεπε να κάνουν;
Τουλάχιστον την ώρα της κρίσης να περιοριστούν στον βασικό τους ρόλο: Ψύχραιμη, αντικειμενική και σοβαρή, χρήσιμη ενημέρωση για τους ανθρώπους που ζούσαν το δράμα αλλά και τους φίλους, τους συγγενείς και τους πολίτες. Δεν είναι τυχαίο που αρκετοί πολίτες τηλεφωνούσαν στα κανάλια για να αναζητήσουν τους ανθρώπους τους. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι τα διεθνή Μέσα είχαν εξαιρετικά ρεπορτάζ, 5.000 μίλια μακριά από την Αθήνα. Κάτι σημαίνει αυτό.
Τα ΜΜΕ διαδραματίζουν έναν κρίσιμο ρόλο. Και σε αυτές τις στιγμές δεν πρέπει να προκαλούν πανικό, θυμό, να σπέρνουν τη θλίψη και διχόνοιες.
Σε δεύτερο χρόνο είναι ο παράλληλος τους ρόλος να βάλουν τα πράγματα στη θέση τους:
- Να αναζητήσουν ευθύνες
- Να απαιτήσουν παραιτήσεις
- Να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη
- Να κατεβάσουν κυβερνήσεις
- Να ξεμπροστιάσουν δημοτικούς άρχοντες
Την ώρα που καίγεται ο κόσμος πρέπει τα ΜΜΕ να ασχοληθούν με την πυρκαγιά και τις επιπτώσεις της, αμέσως μετά με το πώς δεν θα ξανακαεί ποτέ κανείς.
