Νίκος Καραβίτης, Καθηγητής Δημόσιας Οικονομικής, Πάντειο Παν/μιο
I heard the sound of a thunder, that roared out a warnin’
(Bob Dylan, “A Hard Rain’s A-Gonna Fall”, 1963)
Οι πλέον έγκυροι ερευνητές συγκλίνουν στην άποψη ότι η κρίση του 2009 οφείλεται στη συσσώρευση των δίδυμων ελλειμμάτων (του δημοσίου και των τρεχουσών συναλλαγών). Αυτά, με τη σειρά τους, ήταν απόρροια των παθογενειών της ελληνικής οικονομίας, τις οποίες το πολιτικό σύστημα περισσότερο γεννούσε και συντηρούσε, παρά προσπαθούσε να διορθώσει, πέρα από κάποια φωτεινά διαλείμματα. Η θωράκιση που προσέφερε η μετάβαση στο Ευρώ μάλλον αποθράσυνε, παρά προβλημάτισε το πολιτικό σύστημα, για να φτάσουμε στο Μνημόνιο του 2010 και τα επόμενα.
Τα δύο πρώτα μνημόνια έλυσαν μεν το πρόβλημα των δίδυμων ελλειμμάτων, αλλά άφησαν πίσω τους νέα προβλήματα: το ΑΕΠ της χώρας είχε συρρικνωθεί σημαντικά, ενώ το δημόσιο χρέος είχε αυξηθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Αυτές τις δύο προκλήσεις είχαμε να αντιμετωπίσουμε το 2015. Και ενώ από την πόρτα είχε φανεί μια χαραμάδα φωτός, αντί να προσπαθήσουμε να την ανοίξουμε, επιλέξαμε να την κλείσουμε τελείως και να συρθούμε στο τρίτο μνημόνιο, κλείνοντας μάλιστα τις τράπεζες και επιβάλλοντας περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων. Από τότε, αντί για τρία χρόνια προόδου που θα έπρεπε να είχαμε επιδιώξει, είχαμε τρία χρόνια στασιμότητας και αγωνίας.
Τώρα πια θα πρέπει να δούμε κατάματα το μέλλον και για ποια πράγματα θα πρέπει να αγωνιστούμε. Η περιβόητη ανάπτυξη που όλοι περιμένουν δεν θα έλθει ποτέ δια Προεδρικού Διατάγματος ή από το Κράτος-πατερούλη. Χρειάζεται να προχωρήσουν επί τέλους οι διαρθρωτικές αλλαγές στις αγορές προϊόντων, στα ελεύθερα επαγγέλματα και στις αδειοδοτήσεις κάθε είδους. Εδώ χρειάζεται το στιβαρό χέρι του δημοσίου που θα απελευθερώσει την οικονομία από τα συμφέροντα των ομάδων πίεσης και όχι να συνεχίσει να την εγκλωβίζει σε αυτά.
Πόσο εύκολο είναι γίνει αυτό, όταν μέχρι τώρα, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο, διαπλεκόταν με αυτά; Ο δημόσιος τομέας, ο μεγάλος ασθενής, πόσο έτοιμος είναι να διοχετεύσει και, κυρίως, να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά πόρους για της ουσιαστική αναβάθμιση της δικαιοσύνης, της υγείας, της εκπαίδευσης και της δημόσιας διοίκησης; Πόσο έτοιμοι είμαστε να αποδεχτούμε ότι η μείωση της φορολογίας και των εισφορών προϋποθέτει μικρότερο δημόσιο τομέα; Ποιο είναι το σχέδιο για την αποκατάσταση του τραπεζικού συστήματος (μη εξυπηρετούμενα δάνεια, πρόσβαση σε κεφάλαια κ.λπ.) και της χρηματοδότησης της οικονομίας; Πότε επί τέλους θα ασχοληθούμε σοβαρά με την εγκαθίδρυση ενός ενιαίου και απλού ασφαλιστικού συστήματος με διαφάνεια, ισχυρούς θεσμούς (π.χ. επαγγελματική ασφάλιση) και, κυρίως, έξω από το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, που πρέπει και αυτό να αναθεωρηθεί και να καταστεί τελείως διακριτό, διαφανές και αποτελεσματικό; Πότε θα πάψουμε να θεωρούμε τις ιδιωτικοποιήσεις αναγκαίο κακό;
Όταν το πολιτικό σύστημα ενστερνιστεί στην πράξη και όχι στα λόγια τις σωστές αρχές και οδηγήσει την κοινωνία στις σωστές αποφάσεις, αντί να σέρνεται πίσω από τα συμφέροντα των διαφόρων ομάδων, τότε μόνο θα έχουμε βάλει τις βάσεις για να έχουμε βιώσιμη και αξιόπιστη ανάπτυξη και, πάνω από όλα, ένα ελπιδοφόρο μέλλον για εμάς και τα παιδιά μας. Η προειδοποίηση για το τι θα συμβεί αν δεν ανταποκριθούμε ήταν βροντερή και έχει κρατήσει οκτώ χρόνια.
