Με στόχο την αποφυγή νέων πολέμων για το φυσικό αέριο, η Ευρωπαϊκή Ενωση συγκαλεί σήμερα στο Βερολίνο Ρώσους και Ουκρανούς για συνομιλίες σχετικά με την διέλευση του φυσικού αερίου μέσω του ουκρανικού εδάφους με προορισμό την ευρωπαϊκή αγορά, την ώρα που η Ευρώπη καταναλώνει όλο και περισσότερο ρωσικό αέριο παρά την βούλησή της να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση απέναντι στην Μόσχα.
Αυξανόμενη εξάρτηση
Σημειώνεται πως αν η ευρωπαϊκή ζήτηση σε φυσικό αέριο γνώρισε μία μείωση ανάμεσα στο 2010 και το 2014, η τάση έκτοτε έχει αντιστραφεί, κυρίως εξαιτίας της συνεχούς μείωσης της ευρωπαϊκής παραγωγής (π.χ. Ολλανδία). Η ευρωπαϊκή δίψα για φυσικό αέριο έχει ωφελήσει κυρίως την Ρωσία και τον ρωσικό ενεργειακό κολοσσό της, την Gazprom. Έτσι, καθισμένος επάνω στο 17% των παγκοσμίων αποθεμάτων φυσικού αερίου και κρατώντας το μονοπώλιο των αγωγών στην Ρωσία, ο όμιλος Gazprom ελέγχεται κατά 50,23% από το ρωσικό κράτος και παρουσιάζεται συχνά ως ισχυρό γεωπολιτικό όπλο του Κρεμλίνου. Χαρακτηριστικό είναι το ότι η Gazprom καλύπτει περί το 35% της κατανάλωσης φυσικού αερίου της ευρωπαϊκής ηπείρου, μερίδιο που έχει μεγαλώσει τα τελευταία χρόνια παρά την βούληση της Ευρωπαϊκής Ενωσης να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση από την Μόσχα. Οι εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, μάλιστα, έφθασαν σε επίπεδο ρεκόρ το 2016 και 2017, κυρίως χάρη στον δριμύ χειμώνα. Το πρώτο τρίμηνο του 2018, η Gazprom ανακοίνωσε περαιτέρω αύξηση 6,6% των εξαγωγών της σε ετήσια βάση.
Οι αγωγοί της «διχόνοιας»
Αξίζει να επισημανθεί ότι σήμερα, το ρωσικό φυσικό αέριο φθάνει στην Ευρώπη μέσω δύο οδών: ο Nord Stream 1 φθάνει στην Γερμανία, δύο αγωγοί φθάνουν στην Πολωνία μέσω της Λευκορωσίας και τέσσερις άλλοι διέρχονται από την Ουκρανία, εκτός του Stream που καταλήγει στην Τουρκία και των απευθείας εξαγωγών προς την Φινλανδία και τις χώρες της Βαλτικής. Ωστόσο, η Gazprom επιδιώκει να αναπτύξει νέους αγωγούς με την κεφαλαιακή υποστήριξη των μεγάλων ευρωπαϊκών ομίλων, για να διατηρήσει την θέση του στην αγορά και να περιορίσει στο μίνιμουμ την διέλευση από την Ουκρανία. Ο ρωσικός όμιλος, πάντως, ελπίζει να θέσει σε λειτουργία δύο νέους αγωγούς που θα παρακάμπτουν την Ουκρανία μέχρι το τέλος του 2019: τον TurkStream, μέσω της Τουρκίας, και τον Nord Stream 2, μέσω της Βαλτικής. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρατά επιφυλακτική στάση για το σχέδιο, ενώ, χωρίς να μπορεί να αντιταχθεί ξεκάθαρα στο σχέδιο, θέλει να διασφαλίσει ότι υπακούει τους κανόνες της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, κυρίως στον τομέα του ανταγωνισμού.
