Ανακύκλωση Συσκευών: Προστασία του περιβάλλοντος χωρίς «εκπτώσεις»

Ανακύκλωση Συσκευών: Προστασία του περιβάλλοντος χωρίς «εκπτώσεις»

Μάριος Ιντζελέρ

Διευθύνων Σύμβουλος Ανακύκλωση Συσκευών

Οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές βρίσκονται παντού, η χρησιμότητά τους δε όσο λειτουργούν, αδιαμφισβήτητη. Τι συμβαίνει όμως όταν φτάσουν στο τέλος της ζωής τους; Τότε μπορεί να γίνουν επικίνδυνες για το περιβάλλον. Το δύσκολο έργο  της απορρύπανσης των αποβλήτων συσκευών στη χώρα μας, έχει αναλάβει με επιτυχία τα τελευταία 14 χρόνια η εταιρεία  «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ».

Το marketpost.gr συναντήθηκε με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της εταιρείας, Μάριο Ιντζελέρ, ο οποίος και μας μίλησε για το αντικείμενο της επιχείρησης, την υψηλή τεχνογνωσία που διαθέτει, την οικολογική συνείδηση των Ελλήνων στα χρόνια της κρίσης, αλλά και το σημαντικό ρόλο που έχει η πολιτεία. Ένας ρόλος, που όπως υποστηρίζει ο ίδιος, δεν υπηρετείται πάντοτε.

Ποιο είναι το ακριβές αντικείμενο της εταιρείας σας;

Αντικείμενό μας είναι η οργάνωση της εναλλακτικής διαχείρισης των Αποβλήτων Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ). Προσπαθούμε να φέρνουμε εις πέρας το συγκεκριμένο έργο, με το χαμηλότερο δυνατό κόστος και χωρίς να κάνουμε «εκπτώσεις» σε όσα προβλέπουν η ευρωπαϊκή και η ελληνική νομοθεσία, με γνώμονα πάντα την προστασία του περιβάλλοντος.

Η δημιουργία όλων των Συλλογικών Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) αποβλήτων, άρα και της «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ», βασίστηκε στην αρχή της διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, σύμφωνα με την οποία ο παραγωγός ενός προϊόντος είναι υποχρεωμένος στο τέλος ζωής του να φροντίσει να ανακυκλωθεί. Η αρχή αυτή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ε.Ε. στις αρχές του 1990, ως στρατηγική προστασίας του περιβάλλοντος καθιστώντας τον παραγωγό υπεύθυνο για το συνολικό κύκλο ζωής του προϊόντος και ειδικά για την ανακύκλωσή του. Να διευκρινίσω ότι παραγωγός είναι και αυτός που θα κατασκευάσει μία ηλεκτρική συσκευή, αλλά και εκείνος που θα την εισάγει – «τοποθετήσει» πρώτη φορά στην αγορά. Αυτός λοιπόν έχει την ευθύνη της απορρύπανσης και ανακύκλωσής της.

Σε τι ακριβώς εξειδικεύεστε και από πού αντλείτε την τεχνογνωσία;

Η εξειδίκευσή μας είναι ακριβώς πάνω στην ανακύκλωση. Όταν όμως λέμε ανακύκλωση, είναι ένα πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό αντικείμενο. Περιλαμβάνει από τη συλλογή (να πάρεις από την πηγή την ηλεκτρική συσκευή όταν γίνεται απόβλητο) μέχρι τη μεταφορά στις ειδικές μονάδες επεξεργασίας, όπου θα απορρυπανθεί και στη συνέχεια θα προκύψουν τα δευτερογενή υλικά που θα προωθηθούν πίσω στην παραγωγή.

Η τεχνογνωσία μας πλέον είναι αρκετά μεγάλη, καθώς το σύστημα λειτουργεί με επιτυχία ήδη 14 χρόνια. Πέραν αυτού, μέσω του οργανισμού WEEE Forum έχουμε επικοινωνία και συνεργασία με αντίστοιχα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, από όλη την Ευρώπη, με τα οποία ανταλλάσσουμε απόψεις και ενημερωνόμαστε για τις βέλτιστες πρακτικές.

Πού διεξάγεται η ανακύκλωση και με ποιο τρόπο γίνεται;

Η ανακύκλωση των ηλεκτρικών συσκευών γίνεται σε επτά (7) μονάδες σε όλη την Ελλάδα. Το σημαντικότερο ζήτημα σε αυτή τη διαδικασία είναι η απορρύπανση. Οι ηλεκτρικές συσκευές όσο είναι εν λειτουργία, δεν ενέχουν κανέναν κίνδυνο για εμάς. Στο τέλος της ζωής τους όμως, εξαιτίας της ύπαρξης σε κατασκευαστικά μέρη τους βαρέων μετάλλων ή άλλων ουσιών που μπορεί να επιβαρύνουν τον αέρα, το έδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα, πρέπει να φροντίζουμε να απορρυπανθούν ορθά. Μετά την απορρύπανση, τα υλικά που είναι χρήσιμα οδηγούνται σε μονάδες παραγωγής είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό. Για παράδειγμα, τα σιδηρούχα υλικά διοχετεύονται στις ελληνικές χαλυβουργίες. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά στα επικίνδυνα υλικά, αυτά πάνε σε εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης επικίνδυνων υλικών.

Πώς γίνεται η διαδικασία συλλογής των συσκευών;

Αυτό γίνεται μέσω των συνεργατών μας και όχι απευθείας από εμάς. Οι πηγές που έχουμε για να συλλέξουμε τις ηλεκτρικές συσκευές είναι κατά κύριο λόγο οι δήμοι, τα καταστήματα που εμπορεύονται ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό και οι έμποροι παλαιών μεταλλικών απορριμμάτων, στους οποίους συγκεντρώνονται και όλα τα απόβλητα που μαζεύουν οι γυρολόγοι.

Όσον αφορά στα πρότυπα που υιοθετείτε;

Λειτουργούμε βάσει ISO ενώ παράλληλα εφαρμόζουμε για τους συνεργάτες μας τα υψηλότερα ευρωπαϊκά standards. Κάποια στιγμή νιώσαμε, όλα τα συστήματα στην Ευρώπη, την ανάγκη να υπάρξουν κοινές προδιαγραφές για τις υπηρεσίες που προσφέρουμε. Τότε αποφασίσαμε και τη δημιουργία, μέσω του οργανισμού που προανέφερα, του WEEE Forum, των προδιαγραφών που σε μεγάλο βαθμό και σταδιακά ενσωματώθηκαν και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εδώ και δύο χρόνια και εμείς και οι συνεργάτες μας, υιοθετήσαμε αυτές τις προδιαγραφές, οι οποίες είναι  οι αυστηρότερες.

«Ανακύκλωση και έσοδα»

Πώς κινείται η συγκεκριμένη αγορά; Πώς διαμορφώθηκαν τα οικονομικά σας αποτελέσματα το 2017, και τι προσδοκείτε και για τις επόμενες χρονιές αναφορικά με τα έσοδα;

Το ιδανικό για εμάς είναι να έχουμε ισοσκελισμένο ισολογισμό. Τα τελευταία χρόνια τα έχουμε καταφέρει. Ζητούμενο όμως παραμένει το να ανακυκλώνουμε κατά το δυνατό περισσότερες ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές. Έτσι και αλλιώς, σαν εταιρεία, δε μοιράζουμε κέρδη, δε δίνουμε μέρισμα στους μετόχους. Τα πιθανά κέρδη μας γίνονται αποθεματικό για μελλοντική ανακύκλωση και μόνο!

Άρα, έσοδα εσείς από πού έχετε;

Οι μέτοχοί μας είναι δέκα (10) μεγάλες εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικών συσκευών: τρεις (3) ελληνικές εταιρείες εισηγμένες στο Χρηματιστήριο και επτά (7) πολυεθνικές. Οι συγκεκριμένες εταιρείες δημιούργησαν ένα σύστημα (την «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ») για να έχουν τη βεβαιότητα ότι η διαχείριση των ΑΗΗΕ θα γίνει με το ορθότερο τρόπο περιβαλλοντικά, αλλά και με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Το μοναδικό μας έσοδο προέρχεται από τις Χρηματικές Εισφορές  Ανακύκλωσης (ΧΕΑ), τις οποίες καταβάλλουν σε μηνιαία βάση οι παραγωγοί και με αυτό τον τρόπο απαλλάσσονται από την υποχρέωση (έναντι του νόμου βάσει της διευρυμένης ευθύνης παραγωγού) να προχωρά ο καθένας χωριστά στην οργάνωση της ανακύκλωσης των συσκευών που παράγει – κάτι που θα ήταν εντελώς ασύμφορο για τους ίδιους.

Τα ύψος των εσόδων μας είναι ευθέως ανάλογο με τις πωλήσεις των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών. Με το που μπαίνει μία συσκευή στην αγορά, ο παραγωγός πληρώνει μια μικρή εισφορά – τη Χρηματική Εισφορά Ανακύκλωσης –.  Εμείς οφείλουμε αυτή την εισφορά, να τη διαχειριστούμε  έτσι ώστε όταν το προϊόν φτάσει στο τέλος ζωής του, να ανακυκλωθεί σωστά.

«Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις στην ανακύκλωση συσκευών»

Σε τι θέση βρίσκεται η Ελλάδα στην ανακύκλωση συσκευών;

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα στην 6η θέση αναφορικά με την επίδοσή της στη συλλογή ΑΗΗΕ. Βάσει ευρωπαϊκής οδηγίας, μέχρι και το 2015 έπρεπε να ανακυκλώνονται περίπου 44.000 τόνοι ετησίως, δηλαδή τουλάχιστον τέσσερα (4) κιλά ανά κάτοικο. Αυτό όμως δεν ήταν αρκετά δίκαιο για όλες τις χώρες, καθώς το τι θα απορριφθεί ως απόβλητο σε μια χώρα εξαρτάται από την ποσότητα των συσκευών που αγοράζονται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, λαμβάνοντας υπόψη της το παραπάνω, και έχοντας πάντα στόχο της να συλλέξει όσο το δυνατόν περισσότερα απόβλητα για την ορθή περιβαλλοντικά διαχείρισή τους, προσάρμοσε τους εθνικούς στόχους σε πιο ρεαλιστικά νούμερα για κάθε χώρα. Συγκεκριμένα, προσδιόρισε ως στόχο ανακύκλωσης το 45% του μέσου όρου της ποσότητας των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών που πωλήθηκαν τα τρία τελευταία έτη. Δηλαδή αν π.χ. πουλήθηκαν κατά μέσο όρο 10 κιλά ανά κάτοικο τα τρία προηγούμενα χρόνια, η χώρα θα πρέπει να συλλέξει τις ποσότητες που αντιστοιχούν σε 4,5 κιλά ανά κάτοικο. Ο στόχος αυτός για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες αλλάζει σημαντικά από το 2019 και μετά, και ανεβαίνει στο 65%.

Η «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ» κατάφερε να συλλέξει και να διαχειριστεί ορθά περιβαλλοντικά εντός του 2017, περισσότερους από 54.000 τόνους ΑΗΗΕ, επιτυγχάνοντας όλους τους εθνικούς ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους ανακύκλωσης!

Τι σημαίνει αυτό για τους Έλληνες και τι σημαίνει και για την εταιρεία σας;

Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να συλλέγουμε περίπου 40% παραπάνω ΑΗΗΕ από ό,τι συλλέγουμε σήμερα. Η «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ» έχει αναπτύξει συνεργασίες και υποδομές που μπορούν να υποστηρίξουν χωρίς το παραμικρό πρόβλημα τη διαχείριση πολύ μεγαλύτερων ποσοτήτων ΑΗΗΕ. Για να υλοποιηθεί όμως αυτό είναι απαραίτητο να περιοριστεί η παράνομη διακίνηση των ΑΗΗΕ και να εξασφαλιστούν περισσότεροι πόροι με την πάταξη της εισφοροδιαφυγής. Αυτά δεν είναι απλά θέματα οικολογικής συνείδησης των πολιτών ή πρόσθετων ενεργειών από το σύστημα, είναι ουσιαστικά θέματα εύρυθμης λειτουργίας της πολιτείας.

Έχουμε πολιτεία που λειτουργεί σε αυτή την κατεύθυνση;

Δυστυχώς όχι, αυτό είναι ξεκάθαρο. Το πρόβλημα βέβαια δεν είναι μόνο ελληνικό, είναι ευρωπαϊκό και είναι σαφώς εντονότερο στις χώρες της ανατολικής και νότιας Ευρώπης, όπου πέραν του γεγονότος της διαφοράς στο επίπεδο περιβαλλοντικής συνείδησης των πολιτών, σε σύγκριση με αυτούς των χωρών της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, είναι αισθητές οι δυσλειτουργίες της πολιτείας και η έλλειψη αποτελεσματικότητας. Εκεί θα πρέπει όμως όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς να αντιληφθούν το μέγεθος της περιβαλλοντικής αλλά και οικονομικής επιβάρυνσης και να αναλάβουν τις ευθύνες τους.

Ποιες θα είναι οι συνέπειες αν δεν συμπληρώσουμε το 65%; Πληρώνουμε πρόστιμο σαν χώρα;

Μέχρι σήμερα δεν έχει επιβληθεί κάποιο πρόστιμο σε Ευρωπαϊκή χώρα για τη μη επίτευξη ποσοτικού στόχου συλλογής ΑΗΗΕ. Όμως, δεν είναι θέμα ποινών ή προστίμων. Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι μόνο το τυπικό κομμάτι. Είναι το όραμα της ΕΕ αλλά και κάθε χώρας, κάθε πολίτη που νοιάζεται για τη βιωσιμότητα του πλανήτη και ενστερνίζεται τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ανάγκη ανάπτυξης της κυκλικής οικονομίας, να ανακυκλώνονται περισσότερα ΑΗΗΕ, αν είναι δυνατό και όλες οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές μετά το τέλος της χρήσιμης ζωής τους. Αυτό είναι και το δικό μας όραμα.

«Οικονομική κρίση, περιβαλλοντική ευαισθησία, και ο ρόλος της πολιτείας»

Πώς μπορεί να γίνει η ανακύκλωση συνήθεια στο μυαλό του Έλληνα πολίτη;

Οι ετήσιες έρευνες που πραγματοποιούμε, δείχνουν πως ο πολίτης είναι ενημερωμένος. Όμως αυτό για εμάς δεν είναι αρκετό. Καθώς τα οφέλη από την ανακύκλωση έχουν κοινωνικό αντίκτυπο αλλά δεν είναι χειροπιαστά, το στοίχημα για εμάς είναι να αναδείξουμε τη μεγάλη σημασία τους και παράλληλα να δεσμεύσουμε τον πολίτη συναισθηματικά. Διαχρονικά σχεδιάζουμε και υλοποιούμε προγράμματα ενημέρωσης σε όλα τα μέσα. Ένας πολύ σημαντικός επίσης στόχος μας είναι η ανάπτυξη της περιβαλλοντικής παιδείας στα νέα παιδιά και για αυτό υλοποιούμε εκπαιδεύσεις σε σχολεία σε όλη τη χώρα.

Εκτός της ενημέρωσης, όμως, χρειάζεται και ο πολίτης να έχει την ευκολία να ανακυκλώσει, ιδιαίτερα στα χρόνια της κρίσης όπου η περιβαλλοντική μας ευαισθησία έχει περάσει σε πιο χαμηλές θέσεις, και αυτό το πετυχαίνουμε έχοντας αναπτύξει και βελτιστοποιώντας συνεχώς ένα από τα πιο εκτεταμένα πανευρωπαϊκά δίκτυα συλλογής ΑΗΗΕ, με περισσότερα από 10.000 σημεία σε όλη την Ελλάδα, τοποθετημένα ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.

Όσον αφορά στη συλλογή, πώς είναι η συνεργασία σας με τους δήμους, δεδομένου ότι αυτοί είναι οι άμεσοι συνεργάτες σας;

Δυστυχώς οι δήμοι στην Ελλάδα, έχουν γενικότερα προβλήματα λειτουργίας, είτε λόγω έλλειψης προσωπικού είτε λόγω έλλειψης διάθεσης. Ενώ σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες οι δήμοι μαζεύουν πάνω από το 50% των ΑΗΗΕ, στην Ελλάδα το ποσοστό τους είναι σταθερά μονοψήφιο. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια, δεν ξεπερνάει το 2%-3%. Εμείς προσπαθούμε να τους παρέχουμε όλη την τεχνογνωσία μας στα θέματα συλλογής, πραγματοποιούμε σχετικές εκπαιδεύσεις, τους παρέχουμε μέσα συλλογής για να μπορέσουν να λειτουργήσουν αλλά δυστυχώς δεν έχουμε, στις περισσότερες των περιπτώσεων, το επιθυμητό αποτέλεσμα. Και θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τους προσφέρουμε πρόσθετη αμοιβή για την υπηρεσία συλλογής.

Ποια είναι τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κλάδος σας;

Βασικό πρόβλημα της ανακύκλωσης στην Ελλάδα είναι η εισφοροδιαφυγή. Δυστυχώς υπάρχει ένα μικρό σχετικά ποσοστό υπόχρεων παραγωγών, κυρίως μικρών σε μέγεθος, που αντιμετωπίζουν τη Χρηματική Εισφορά Ανακύκλωσης σα φόρο, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα. Αυτή είναι μια εντελώς λανθασμένη αντίληψη και πρέπει όλοι να αντιληφθούν ότι, πέρα από νομική υποχρέωση, χρηματοδοτεί ένα τεράστιο έργο με σημαντικό οικονομικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο για τη χώρα μας. Αυτός είναι και ο λόγος που πρέπει επιτέλους και η πολιτεία να αναλάβει ουσιαστικές δράσεις, σε συνεργασία πάντα με τα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης Αποβλήτων, για τον αποτελεσματικό περιορισμό της εισφοροδιαφυγής.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην ανακύκλωση των ΑΗΗΕ είναι αυτό της παράνομης διακίνησης και διαχείρισής τους. Λόγω της αξίας ορισμένων υλικών που εμπεριέχονται σε αυτά, υπάρχουν δυστυχώς κυκλώματα παράνομης διαχείρισης, χωρίς απορρύπανση, με αποτέλεσμα σημαντικές οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Και σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει η πολιτεία να προχωρήσει σε εκτεταμένους ελέγχους για να περιοριστεί δραστικά το φαινόμενο. Πρόσφατα τροποποιήθηκε ο νόμος σχετικά με την ανακύκλωση, αυτό δεν είναι σε καμία περίπτωση αρκετό για να φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Το πρόβλημά στη χώρα μας δεν είναι ο νόμος αλλά η εφαρμογή του.

Όλοι εμείς στην «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΕ» με περίσσεια υπομονή και επιμονή, κατέχοντας υψηλή τεχνογνωσία της εναλλακτικής διαχείρισης, προσπαθούμε καθημερινά να ξεπεράσουμε όλες τις δυσκολίες ώστε να αυξήσουμε τις ποσότητες των ΑΗΗΕ που ανακυκλώνουμε και να συνεισφέρουμε ενεργά στην πρόοδο της ελληνικής οικονομίας, στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, στην εξοικονόμηση ενέργειας και φυσικών πόρων και στην προστασία του περιβάλλοντος και την ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας, ώστε να προσφέρουμε ένα καλύτερο αύριο στα παιδιά μας!